Kierowanie pracowników na badania profilaktyczne to obowiązek pracodawcy wynikający z kodeksu pracy. W praktyce jednak często pojawia się wątpliwość, czy takie badania mogą odbywać się po godzinach pracy, np. gdy lekarz medycyny pracy przyjmuje tylko w określonych godzinach lub gdy pracownik pracuje zmianowo. Przepisy przewidują w tym zakresie jasne zasady.

Zgodnie z art. 229 § 3 Kodeksu pracy, badania wstępne, okresowe i kontrolne powinny być przeprowadzane w miarę możliwości w godzinach pracy. Oznacza to, że co do zasady pracodawca powinien tak zaplanować wizytę u lekarza, aby pracownik nie musiał stawiać się na badania po pracy lub w dniu wolnym. Czas spędzony na badaniach traktuje się przecież jak czas pracy, a pracownik zachowuje za ten okres prawo do wynagrodzenia.

Pracodawca może skierować pracownika na badania poza jego rozkładem czasu pracy wyłącznie wtedy, gdy nie ma realnej możliwości wykonania ich w godzinach pracy. Taka sytuacja może zaistnieć na przykład wtedy, gdy:

• lekarz medycyny pracy przyjmuje wyłącznie w godzinach, w których pracownik nie pracuje,
• pracownik pracuje w systemie zmianowym, a dostępne terminy nie pokrywają się z jego zmianą,
• badania wymagają specjalistycznych konsultacji dostępnych tylko poza standardowymi godzinami pracy.

Wtedy pracodawca musi zrekompensować pracownikowi czas poświęcony na badania, traktując go jak czas pracy. Jeśli badania odbywają się w dniu wolnym, pracownikowi przysługuje czas wolny lub dodatek jak za pracę nadliczbową.

Pracownik nie może być obciążony kosztami ani utratą czasu wolnego z powodu tego, że badania odbywają się poza jego grafikiem. To pracodawca odpowiada za organizację badań i za to, by pracownik nie poniósł z tego tytułu uszczerbku.