Wielu pracodawców utrzymuje relacje z byłymi pracownikami po przejściu na emeryturę lub rentę — wręcza im paczki świąteczne, zapomogi, zaproszenia na imprezy jubileuszowe lub inne świadczenia socjalne. To, jak takie świadczenia należy opodatkować, zależy od ich rodzaju i wysokości — i rządzi się innymi zasadami niż opodatkowanie świadczeń dla aktywnych pracowników.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych od świadczeń otrzymanych przez emerytów lub rencistów w związku z łączącym ich uprzednio z zakładem pracy stosunkiem służbowym, stosunkiem pracy, pracy nakładczej lub spółdzielczym stosunkiem pracy pobierany jest zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 10% należności. Płatnikiem tego podatku jest podmiot wypłacający świadczenie, a więc były pracodawca. Pobiera on podatek i odprowadza do urzędu skarbowego.

Od powyższej zasady ustawodawca przewidział istotny wyjątek. W myśl art. 21 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wolne od podatku dochodowego są świadczenia otrzymywane przez emerytów lub rencistów w związku z łączącym ich uprzednio z zakładem pracy stosunkiem pracy — w tym od związków zawodowych — do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 4500 zł. Świadczenia nieprzekraczające łącznie 4500 zł w danym roku kalendarzowym są zatem wolne od podatku — pracodawca nie pobiera zryczałtowanego podatku 10%, a dopiero od nadwyżki ponad tę kwotę.

Co ważne, ustawodawca nie uzależnił zwolnienia od źródła finansowania świadczeń. Ze zwolnienia korzystają więc świadczenia finansowane zarówno ze środków Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, jak i ze środków obrotowych pracodawcy. To istotna różnica względem zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, które dotyczy wyłącznie świadczeń finansowanych z ZFŚS.

Zwolnienie nie dotyczy wynagrodzeń ze stosunku pracy wypłacanych po ustaniu zatrudnienia. Wynagrodzenia zasadnicze oraz premie przysługujące z tytułu wcześniejszego świadczenia pracy są przychodem ze stosunku pracy, nawet jeżeli są wypłacane już emerytowi po ustaniu zatrudnienia. Oznacza to, że zaległa premia za ostatni miesiąc pracy, wypłacona już po przejściu pracownika na emeryturę, jest opodatkowana na zasadach ogólnych — jako przychód ze stosunku pracy, nie jako świadczenie dla byłego pracownika.

Obowiązek poboru podatku spoczywa na podmiocie wypłacającym świadczenie — czyli na byłym pracodawcy. Nie jest przy tym istotne, czy podmiot ten nadal istnieje pod tą samą nazwą czy formą prawną — liczy się faktyczny związek świadczenia z uprzednim stosunkiem pracy.