Czy małżonkowie mogą skutecznie zawrzeć umowę o pracę? ZUS od lat podchodził do takich umów z dużą nieufnością, kwestionując ich ważność jako tytułu do ubezpieczeń społecznych. Postanowienie Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2026 r. (I USK 82/26) daje pracodawcom i pracownikom będącym małżonkami wyraźny sygnał: samo małżeństwo nie stoi na przeszkodzie powstaniu stosunku pracy.

Sprawa dotyczyła małżonków, z których jeden prowadził działalność gospodarczą i zatrudnił współmałżonkę na podstawie umowy o pracę. ZUS zakwestionował podleganie żony obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę, argumentując, że instytucja małżeństwa — oparta na równości, wzajemnej pomocy i wspólnym pożyciu — jest z natury rzeczy sprzeczna z relacją służbowej zależności, jaka charakteryzuje stosunek pracy. W ocenie organu między małżonkami nie może zaistnieć skuteczne podporządkowanie pracownicze.

Sąd Najwyższy nie podzielił tego poglądu. W postanowieniu odmawiającym przyjęcia skargi kasacyjnej złożonej przez ZUS do rozpoznania sąd wskazał, że dla oceny podlegania pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego decydujące znaczenie ma rzeczywiste istnienie więzi pracowniczej — a nie formalna relacja łącząca strony umowy w sferze prywatnej. Sąd podkreślił, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w tym jego art. 23 statuujący równość i obowiązek wzajemnej pomocy małżonków, nie wyłączają możliwości zawarcia między nimi umowy o pracę. Kluczowe jest to, czy praca była faktycznie świadczona w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy — a więc osobiście, odpłatnie, w sposób ciągły i pod kierownictwem pracodawcy. ZUS nie podważył tych elementów w toku postępowania, co przesądziło o wyniku sprawy.

Orzeczenie wpisuje się w utrwaloną linię sądów pracy i ubezpieczeń społecznych, która od lat konsekwentnie wskazuje, że ZUS nie może kwestionować umowy o pracę między małżonkami wyłącznie na podstawie faktu pozostawania w związku małżeńskim. Każda taka sprawa wymaga oceny okoliczności faktycznych — rzeczywistego świadczenia pracy, wypłaty wynagrodzenia, podporządkowania organizacyjnego. Jeżeli te elementy są spełnione i udokumentowane, małżeństwo pozostaje bez wpływu na ważność umowy i obowiązek podlegania ubezpieczeniom.