Długotrwała nieobecność pracownika — niezależnie od jej przyczyny — wiąże się z szeregiem obowiązków po stronie pracodawcy w momencie powrotu. Ich niedopełnienie może skutkować nie tylko naruszeniem przepisów BHP, ale i odpowiedzialnością finansową.

Kluczowym obowiązkiem pracodawcy jest skierowanie pracownika na kontrolne badania lekarskie, jeżeli jego niezdolność do pracy była spowodowana chorobą i trwała dłużej niż 30 dni (art. 229 § 2 Kodeksu pracy). Chodzi tu o 31 dni i więcej — przy równo 30 dniach obowiązek jeszcze nie powstaje. Do okresu niezdolności wlicza się wszystkie dni kalendarzowe zwolnienia, w tym weekendy i święta. Jeśli pracownik korzystał z kilku następujących po sobie zwolnień bez przerwy, łączny okres traktuje się jako jeden ciągły okres niezdolności i dopiero jego długość decyduje o obowiązku skierowania na badania.

Skierowanie pracodawca wystawia przed dopuszczeniem pracownika do wykonywania obowiązków. Jednak niedopuszczalne jest zobowiązanie pracownika do wykonania badań w czasie trwania zwolnienia lekarskiego, ponieważ co do zasady przeprowadza się je w godzinach pracy, na koszt pracodawcy. Za czas ich wykonywania pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Pracownik ma bezwzględny obowiązek poddania się badaniom kontrolnym, na które skieruje go pracodawca (art. 211 pkt 5 Kodeksu pracy). Odmowa może skutkować nałożeniem kary porządkowej, a w skrajnych przypadkach — rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków.

Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań (art. 229 § 4 Kodeksu pracy). Jeśli lekarz medycyny pracy wyda orzeczenie negatywne — pracodawca musi odsunąć pracownika od dotychczasowego stanowiska. Powinien rozważyć przeniesienie go na inne stanowisko zgodne ze wskazaniami lekarskimi, jeśli taka możliwość istnieje. Dopuszczenie pracownika do pracy bez ważnego orzeczenia stanowi naruszenie przepisów BHP i może skutkować grzywną od 1 000 zł do 30 000 zł.

W przypadku powrotu po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim lub wychowawczym obowiązek przeprowadzenia badań kontrolnych nie powstaje automatycznie — urlopy te nie są bowiem spowodowane chorobą. Pracodawca ma natomiast bezwzględny obowiązek dopuszczenia pracownicy do pracy na dotychczasowym stanowisku lub stanowisku równorzędnym, za takim samym wynagrodzeniem. Odmowa przywrócenia na stanowisko jest naruszeniem prawa pracy i może skutkować roszczeniami odszkodowawczymi. Warto zwrócić uwagę, że skierowanie na badania kontrolne nie jest konieczne, jeśli pracodawca bezpośrednio po powrocie pracownika wręcza mu wypowiedzenie z jednoczesnym zwolnieniem z obowiązku świadczenia pracy na cały okres wypowiedzenia. W takiej sytuacji pracownik faktycznie nie wróci do wykonywania obowiązków, a cel badań kontrolnych — weryfikacja zdolności do pracy — nie jest spełniony.