Zasiłek opiekuńczy kojarzy się przede wszystkim z chorobą dziecka, ale ustawa zasiłkowa przewiduje też odrębną podstawę, w której dziecko jest całkowicie zdrowe, a mimo to rodzic nie może świadczyć pracy. Nieznajomość tej podstawy po stronie pracodawcy bywa źródłem realnych problemów, od błędnego zakwalifikowania nieobecności jako urlopu na żądanie lub bezpłatnego po spory o to, czy dokumentacja przedstawiona przez pracownika w ogóle uzasadnia zwolnienie od pracy. Warto więc wiedzieć, w jakich sytuacjach pracownik może skorzystać z takiego uprawnienia.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, prawo do zasiłku na zdrowe dziecko do ukończenia 8. roku życia przysługuje w czterech enumeratywnie wskazanych sytuacjach:

• nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza,
• choroby niani, z którą rodzice mają zawartą umowę uaktywniającą, lub dziennego opiekuna sprawujących opiekę nad dzieckiem,
• porodu lub choroby małżonka albo drugiego rodzica dziecka, stale się nim opiekującego, jeżeli uniemożliwia mu to sprawowanie opieki,
• pobytu tego małżonka albo rodzica w szpitalu lub innym zakładzie leczniczym.

„Nieprzewidziane zamknięcie placówki” bywa źródłem sporów, ponieważ ustawa go nie definiuje. Zgodnie ze stanowiskiem ZUS, za nieprzewidziane uznaje się takie zamknięcie, o którym rodzic został zawiadomiony w terminie krótszym niż 7 dni przed jego nastąpieniem, niezależnie od przyczyny zamknięcia (awaria, strajk, decyzja sanepidu itp.). Zaplanowane wcześniej przerwy, takie jak ferie, wakacje czy dni wolne wskazane w kalendarzu placówki na początku roku, nie uzasadniają więc zasiłku na tej podstawie.

Najczęstszy błąd w praktyce to przekonanie, że limit dni zasiłku liczy się osobno dla każdej z tych czterech sytuacji albo osobno dla każdego dziecka. Tymczasem zgodnie z art. 33 ustawy zasiłkowej, opieka nad zdrowym dzieckiem do lat 8 (art. 32 ust. 1 pkt 1) oraz opieka nad chorym dzieckiem do lat 14 (art. 32 ust. 1 pkt 2) dzielą jeden, wspólny limit 60 dni w roku kalendarzowym — niezależnie od liczby dzieci wymagających opieki. Jeśli więc rodzic wykorzystał już 45 dni na opiekę nad chorym dzieckiem, na zdrowe dziecko w związku z zamknięciem przedszkola pozostanie mu już tylko 15 dni w tym samym roku. Do wniosku o zasiłek należy dołączyć oświadczenie o nieprzewidzianym zamknięciu placówki (ZAS-36) albo dokument potwierdzający chorobę niani lub opiekuna dziennego. Warto też pamiętać o dodatkowym warunku z art. 34 ustawy: zasiłek nie przysługuje, jeżeli w tym samym gospodarstwie domowym pozostaje inny domownik mogący zapewnić opiekę nad dzieckiem.