Ochrona przedemerytalna, uregulowana w art. 39 Kodeksu pracy, jest jednym z najsilniejszych mechanizmów ochrony trwałości stosunku pracy — a jednocześnie tym, przy którym błędne ustalenie dokładnej daty jej początku lub końca najczęściej prowadzi do sporów sądowych. Przepis wydaje się prosty: pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

Ochrona nie zaczyna się z początkiem roku kalendarzowego ani miesiąca, w którym pracownik „wchodzi” w czteroletni okres poprzedzający emeryturę, lecz dokładnie w dniu odpowiadającym jego dacie urodzenia — analogicznie do sposobu ustalania samego wieku emerytalnego. Jeżeli pracownica osiągnie powszechny wiek emerytalny (60 lat) w dniu 21 września 2030 r., ochrona rozpoczyna się dokładnie 21 września 2026 r. — nie 1 stycznia ani 1 września tego roku. Praktyczne znaczenie ma to zwłaszcza przy wypowiedzeniach składanych w okolicach tej granicznej daty.

Warto podkreślić, że ochrona nie zależy od tego, czy pracownik faktycznie zamierza przejść na emeryturę w tym terminie, ani od złożenia jakiegokolwiek wniosku w tej sprawie. Wystarczy sam fakt osiągnięcia wieku mieszczącego się w czteroletnim okresie ochronnym oraz posiadanie stażu pracy, który, przy kontynuacji zatrudnienia do dnia osiągnięcia wieku emerytalnego, pozwoliłby na uzyskanie prawa do emerytury.

Ochrona kończy się z chwilą osiągnięcia przez pracownika powszechnego wieku emerytalnego, a więc obecnie 60. roku życia w przypadku kobiet i 65. roku życia w przypadku mężczyzn. Nie oznacza to jednak, że samo osiągnięcie wieku emerytalnego może stanowić wyłączną przyczynę wypowiedzenia. Ponadto trzeba pamiętać, że zakończenie ochrony nie jest uzależnione od faktycznego nabycia prawa do emerytury w sensie decyzji ZUS ani od złożenia wniosku emerytalnego — liczy się wyłącznie osiągnięcie wieku. Jeśli więc pracownik z jakichkolwiek powodów nie złożył wniosku o emeryturę mimo osiągnięcia wieku emerytalnego, ochrona i tak wygasa.

Osobną kwestią pozostają pracownicy uprawnieni do niższego wieku emerytalnego niż powszechny (np. z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze). W takich przypadkach orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że czteroletni okres ochronny liczy się od tego indywidualnego, niższego wieku emerytalnego właściwego dla danej grupy zawodowej, a nie od wieku powszechnego. Oznacza to, że dla części pracowników ochrona przedemerytalna może rozpoczynać się odpowiednio wcześniej.

Precyzyjne ustalenie dat rozpoczęcia i zakończenia ochrony przedemerytalnej ma bezpośrednie przełożenie na ważność złożonego wypowiedzenia. Błąd o kilka dni może skutkować uznaniem wypowiedzenia za dokonane z naruszeniem przepisów, co otwiera pracownikowi drogę do roszczenia o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie. Dlatego przy każdym planowanym rozwiązaniu umowy z pracownikiem zbliżającym się do wieku emerytalnego warto zweryfikować dokładną datę urodzenia oraz — w razie wątpliwości — indywidualny wiek emerytalny właściwy dla wykonywanego zawodu.