Prawo Pracy
20.11.2026 r.
4 min

Kiedy utwór stworzony przez pracownika poza godzinami pracy staje się własnością intelektualną pracodawcy?

Magdalena Jeziorska

Radca prawny

Skopiuj link
Prawo Pracy
20.11.2026r.
4 min

Współczesna gospodarka oparta na wiedzy całkowicie zatarła fizyczne granice warsztatu pracy. Programista, grafik, architekt czy copywriter nie zostawia swoich narzędzi w fabryce o szesnastej – jego głównym instrumentem pracy jest własny umysł, który nie wyłącza się wraz z zamknięciem służbowego laptopa. Co jednak dzieje się w sytuacji, gdy w sobotnie popołudnie, na prywatnym sprzęcie, pracownik napisze fragment kodu, stworzy projekt graficzny lub opracuje koncepcję marketingową, która wpisuje się w profil działalności jego firmy?

Podstawowy mechanizm nabywania praw przez pracodawcę reguluje art. 12 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z nim, jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. Kluczowe dla całego sporu jest zatem nie to, kiedy i gdzie utwór powstał, lecz czy jego stworzenie mieściło się w zakresie obowiązków pracowniczych.

Z perspektywy prawa autorskiego ani domowy adres, ani weekendowa data w metadanych pliku nie chronią pracownika automatycznie przed roszczeniami firmy. O przynależności utworu decydują następujące kryteria:

  • Zakres obowiązków w umowie. Jeżeli projekt powstały w domu odpowiada rodzajowi pracy określonemu w umowie o pracę lub pisemnym zakresie czynności (np. zatrudniony na stanowisku grafika tworzy w niedzielę logotyp na potrzeby bieżącego projektu firmy w ramach powierzonych zadań), utwór traktuje się jako pracowniczy. Wówczas prawa majątkowe przechodzą na pracodawcę, chyba że strony w umowie wyraźnie wyłączyły ten mechanizm.
  • Twórczość wykraczająca poza etat. Sytuacja odwraca się, gdy pracownik tworzy dzieło niezwiązane z jego stanowiskiem – na przykład księgowa po godzinach projektuje aplikację mobilną, a programista pisze powieść kryminalną. Nawet jeśli taki utwór powstałby w przerwie w biurze, nie jest on rezultatem wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, więc pełnia praw autorskich pozostaje przy twórcy.

Odrębną kwestią jest natomiast wykorzystanie podczas tworzenia utworu zasobów i danych należących do firmy. Sam fakt, że pracownik po godzinach pracuje nad własnym, pobocznym projektem na służbowym laptopie lub przy użyciu firmowego oprogramowania, nie sprawia automatycznie, że prawa autorskie przechodzą na pracodawcę. Tego typu działanie rodzi jednak zupełnie inne, poważne konsekwencje – otwiera drogę do odpowiedzialności porządkowej, materialnej lub nawet karnej za bezprawne korzystanie z mienia pracodawcy, naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa oraz złamanie obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy.

Jeszcze bardziej restrykcyjne zasady obowiązują w przypadku programistów. Na mocy art. 74 ust. 3 ustawy o prawie autorskim, prawa majątkowe do programu komputerowego stworzonego przez pracownika w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy przysługują pracodawcy w całości i z mocy samego prawa, bez konieczności formalnego „przyjęcia” utworu. W erze pracy hybrydowej i elastycznych grafików granica między twórczością prywatną a służbową wymaga zatem wyjątkowej ostrożności – zarówno w zapisach umownych, jak i w codziennej higienie cyfrowej.