Prawo Pracy
17.11.2026 r.
3 min

Kiedy pracownik może przerwać wykonywanie swoich obowiązków z powodu własnego stanu psychofizycznego?

Magdalena Jeziorska

Radca prawny

Skopiuj link
Prawo Pracy
17.11.2026r.
3 min

W relacji pracowniczej podstawowym obowiązkiem zatrudnionego jest wykonywanie poleceń przełożonego. Istnieją jednak sytuacje, w których prawo nakazuje postawić bezpieczeństwo ponad dyscypliną pracy. Jedną z najmniej znanych regulacji tego typu jest art. 210 § 4 Kodeksu pracy. Przepis ten wprowadza szczególny mechanizm ochronny, pozwalający pracownikowi powstrzymać się od wykonywania pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej. Warunkiem jest sytuacja, w której jego stan nie zapewnia bezpiecznego wykonywania obowiązków i stwarza zagrożenie dla innych osób.

Regulacja ta stanowi prawne uznanie faktu, że ludzki układ nerwowy nie działa w trybie zero-jedynkowym. Pomiędzy pełną zdolnością do pracy a chorobą potwierdzoną zwolnieniem lekarskim istnieje strefa przejściowa. Tworzą ją nagłe przemęczenie, silny stres, bezsenność czy zażycie leków obniżających koncentrację. W zawodach obarczonych wysokim ryzykiem, takich jak obsługa maszyn, transport czy energetyka, obniżona sprawność poznawcza bezpośrednio przekłada się na ryzyko wypadku. Ustawodawca konstruuje tu zatem swoisty bezpiecznik, przenosząc ocenę aktualnej kondycji na samego pracownika.

Skorzystanie z tego uprawnienia podlega jednak ścisłym rygorom prawnym. Przede wszystkim prawo to nie przysługuje każdemu zatrudnionemu. Dotyczy ono wyłącznie zamkniętego katalogu prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej, który określają odrębne przepisy wykonawcze. Wykaz ten zawarty został w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 roku w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej i obejmuje między innymi pracę na wysokości, obsługę suwnic, kierowanie pojazdami oraz prace przy liniach wysokiego napięcia.

Aby powstrzymanie się od obowiązków było legalne, gorsza dyspozycja pracownika musi stwarzać realne zagrożenie dla innych osób. Nie wystarczy samo subiektywne poczucie dyskomfortu czy ryzyko grożące wyłącznie wykonawcy zadania. Niezbędnym wymogiem proceduralnym jest również uprzednie zawiadomienie przełożonego o zaistniałej sytuacji. Pracownik nie może bowiem samowolnie opuścić stanowiska pracy bez poinformowania zwierzchnika.

Istotnym elementem tej konstrukcji jest również jej wymiar finansowy. W przeciwieństwie do powstrzymania się od pracy z powodu złych warunków zewnętrznych, takich jak brak osłon na maszynie, przerwa wynikająca z gorszego stanu psychofizycznego jest niepłatna. Wynagrodzenie przysługuje wówczas wyłącznie za czas faktycznie przepracowany. Przyczyna przerwy leży bowiem po stronie zatrudnionego, a nie zakładu pracy.

Art. 210 § 4 Kodeksu pracy pokazuje ciekawy kompromis w polskim prawie pracy. Z jednej strony chroni pracownika przed konsekwencjami dyscyplinarnymi za odmowę wykonania zadania w stanie obniżonej sprawności. Z drugiej zaś poprzez brak wynagrodzenia za czas przerwy skutecznie zapobiega nadużywaniu tego przepisu jako nieformalnego dnia wolnego.