Przerwy w pracy pełnią funkcję ochronną. Mają zapewnić pracownikowi możliwość odpoczynku, regeneracji i zachowania bezpieczeństwa pracy. Kodeks pracy przewiduje kilka rodzajów przerw, z których część ma charakter obowiązkowy i musi być zapewniona każdemu pracownikowi, niezależnie od rodzaju wykonywanej pracy. Ich zakres i warunki wynikają wprost z przepisów, co pozwala precyzyjnie określić obowiązki pracodawcy.

Podstawową przerwą jest przerwa z art. 134 Kodeksu pracy, przysługująca pracownikowi, którego dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin. Jest to przerwa co najmniej 15‑minutowa, wliczana do czasu pracy. Pracodawca nie może jej skrócić ani zastąpić inną formą odpoczynku — jest to minimalny standard ochrony pracownika. Przerwa ta przysługuje niezależnie od systemu czasu pracy i rodzaju wykonywanych obowiązków.

Kolejną kategorią są przerwy wynikające ze szczególnych warunków pracy. Pracownicy młodociani mają prawo do przerwy co najmniej 30‑minutowej, jeśli ich dobowy wymiar pracy przekracza 4,5 godziny (art. 202 § 3¹ Kodeksu pracy). Pracownicy niepełnosprawni korzystają z przerwy co najmniej 15‑minutowej, wliczanej do czasu pracy, na podstawie art. 17 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przerwy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący — pracodawca musi je zapewnić niezależnie od organizacji pracy.

Przepisy przewidują również przerwy związane z warunkami wykonywania pracy. Pracownicy zatrudnieni przy pracach szczególnie uciążliwych lub wymagających dużego wysiłku fizycznego mogą korzystać z przerw wynikających z przepisów BHP, określanych w regulaminach lub rozporządzeniach branżowych. Przerwy te nie wynikają bezpośrednio z Kodeksu pracy, ale mają charakter obowiązkowy, jeśli są przewidziane w przepisach wykonawczych. Przykładem są przerwy przy pracy w mikroklimacie gorącym, przy obsłudze monitorów ekranowych czy przy pracach wymagających intensywnego wysiłku fizycznego.

Obowiązkowe przerwy stanowią więc zestaw minimalnych gwarancji, które pracodawca musi zapewnić pracownikowi. Trzeba pamiętać, że każde odstępstwo od tych zasad narusza przepisy o czasie pracy i może prowadzić do odpowiedzialności pracodawcy.