Niezmienna kwota brutto na umowie o pracę wcale nie gwarantuje stałych wpływów na konto przez cały rok. Dla wielu wysoko wykwalifikowanych specjalistów jesienne miesiące wiążą się z zauważalnym spadkiem pensji trafiającej na konto, mimo braku jakichkolwiek zmian w uzgodnionym wynagrodzeniu. Ten nagły spadek wypłaty netto to bezpośredni skutek wejścia w wyższy próg podatkowy. Pracodawca jako płatnik ma bezwzględny obowiązek kontrolować dochód zatrudnionych narastająco od początku roku i w odpowiednim momencie dokonać korekty stawek na liście płac.

Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zaliczka za miesiące, w których dochód uzyskany od początku roku od danego płatnika nie przekroczył 120 000 zł, wynosi 12% dochodu z danego miesiąca. W miesiącu przekroczenia płatnik pobiera 12% od części dochodu mieszczącej się w progu i 32% od nadwyżki, a w kolejnych miesiącach 32% całego dochodu z danego miesiąca. Dochodem jest przychód pomniejszony o koszty uzyskania i o potrącone w danym miesiącu składki na ubezpieczenia społeczne.

Stawka 32% w rozliczeniu rocznym dotyczy wyłącznie nadwyżki ponad 120 000 zł. Podatek za cały rok oblicza się według skali: do 120 000 zł jest to 12% minus 3600 zł kwoty zmniejszającej, a powyżej tej kwoty 10 800 zł plus 32% nadwyżki. Zaliczki pobierane w ciągu roku są tylko przybliżeniem tego podatku, więc wynik zeznania rocznego może się od nich różnić.

Trzeba pamiętać, że płatnik uwzględnia dochód uzyskany wyłącznie od niego. Przy dwóch umowach lub etacie i zleceniu żaden z płatników nie musi więc osiągnąć progu, mimo że łączny dochód pracownika go przekracza. Zaliczki pozostają wtedy w stawce 12%, a różnicę podatnik dopłaca w zeznaniu rocznym.

Podatnik może złożyć płatnikowi wniosek o stosowanie w zaliczkach wyższej stawki zamiast najniższej, czyli 32% zamiast 12% (art. 41a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Płatnik uwzględnia taki wniosek najpóźniej od miesiąca następującego po miesiącu, w którym go otrzymał (art. 31a ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych), a może zrobić to wcześniej. Zgodnie z objaśnieniami Ministra Finansów z 30 grudnia 2022 roku wybór wyższej stawki dotyczy tylko zaliczek i nie wpływa na rozliczenie roczne, które odbywa się według pełnej skali.

Pracownik decyduje także o PIT-2: może zdecydować, czy złoży oświadczenie, i wskazać, w jakiej części (1/12, 1/24 lub 1/36) płatnik ma pomniejszać zaliczkę o kwotę zmniejszającą. Pozwala to rozdzielić ją między kilku płatników.

Przekroczenie progu zmienia więc wysokość pobieranych zaliczek, ale nie zmienia zasady rozliczenia rocznego, w którym 32% dotyczy wyłącznie nadwyżki ponad 120 000 zł.