Współczesna technologia sprawiła, że biuro nosimy w kieszeni. Służbowy smartfon i laptop ułatwiają pracę, ale też zacierają granicę między życiem zawodowym a prywatnym. Powiadomienie o mailu od przełożonego o godzinie 21:00 potrafi skutecznie popsuć wieczór. Czy pracownik ma prawo go zignorować?

Kodeks pracy (w art. 132) wprost gwarantuje pracownikowi prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie. Jeśli pracownik kończy pracę o 16:00, to czas do godziny 7:00 rano następnego dnia należy wyłącznie do niego.

Pracodawca, wysyłając maile w nocy czy w weekendy, nie może oczekiwać ich czytania ani odpowiadania na nie. Pracownik, który wyciszy powiadomienia i odczyta wiadomość dopiero rano po przyjściu do firmy, działa w granicach swojego prawa. Szef nie może wyciągnąć wobec niego żadnych konsekwencji służbowych, a ewentualne ukaranie mogłoby zostać uznane za mobbing lub dyskryminację.

Jedyną sytuacją, w której pracownik ma prawny obowiązek odebrać telefon lub odpisać na maila po godzinach, jest formalnie zlecony dyżur pełniony poza normalnymi godzinami pracy (art. 151⁵ Kodeksu pracy). Jednak dyżur obwarowany jest ścisłymi zasadami:

• czas dyżuru nie może naruszać prawa pracownika do dobowego i tygodniowego odpoczynku (z wyłączeniem pracowników zarządzających zakładem pracy w imieniu pracodawcy)
• jeśli w trakcie dyżuru pracownik musiał podjąć pracę (np. odpisać na pilny mail, rozwiązać awarię), czas ten staje się pracą w godzinach nadliczbowych, za którą należy się dodatkowe wynagrodzenie lub odbiór czasu wolnego.

A co jeśli pracownik sam z siebie odpisuje w nocy? To bowiem druga strona medalu, która spędza sen z powiek pracodawcom. Jeśli pracownik – bez wyraźnego polecenia, ale „z gorliwości” – odpowiada na maile o 23:00, pracodawca ryzykuje zarzutem nieewidencjonowanej pracy w nadgodzinach.

Unia Europejska od dłuższego czasu forsuje wdrożenie tzw. prawa do bycia offline. Niektóre kraje już wprowadziły przepisy karzące pracodawców za zakłócanie spokoju pracowników po godzinach. W Polsce również trwają dyskusje nad wpisaniem tego prawa wprost do Kodeksu pracy. Niezależnie od zmian w przepisach, dobre praktyki i szacunek dla odpoczynku pracownika stają się dziś kluczowym elementem budowania wizerunku dobrego pracodawcy.