Polecenie wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych stanowi polecenie służbowe i mieści się w uprawnieniach kierowniczych pracodawcy. Co do zasady pracownik nie może odmówić wykonania takiego polecenia. Jednak trzeba pamiętać, że praca ponadwymiarowa może być wykonywana tylko, gdy zaistnieje konieczność prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii albo ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy.

Ustawodawca zastrzegł, że w przypadku rodziców dzieci, które nie ukończyły ośmiu lat, pracodawca nie może wyłącznie własną decyzją zobowiązać ich do wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych. Zgodnie z art. 178 § 2 Kodeksu pracy pracownika wychowującego dziecko do ukończenia przez nie 8 roku życia nie wolno bez jego zgody zatrudniać w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie czasu pracy, o którym mowa w art. 139 [systemie przerywanego czasu pracy], oraz delegować poza stałe miejsce pracy.

Z przepisów jednoznacznie wynika, że osoba opiekująca się dzieckiem młodszym niż osiem lat może świadczyć pracę w godzinach nadliczbowych tylko wtedy, gdy sama wyrazi na to zgodę. Przepisy nie określają formy, jaką powinna przybrać zgoda pracownika. Dla celów dowodowych może mieć formę pisemnego oświadczenia i zostać umieszczona w aktach osobowych pracownika. Warto pamiętać, że jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnień określonych w art. 178 § 2 Kodeksu pracy może korzystać tylko jedno z nich.

Po ukończeniu przez dziecko pracownika ośmiu lat pracodawca nie jest już ograniczony przez ustawodawcę – nie musi już pytać o zgodę pracownika na przeniesienie pracownika poza stałe miejsce pracy, powierzenie pracy w porze nocnej, godzinach nadliczbowych, czy w systemie przerywanego czasu pracy.

Omawiany przepis jest konsekwencją implementacji do polskiego porządku prawnego dyrektyw unijnych work-life balance 2019/1158 i rodzicielskiej 2010/18/UE.