Czy pracownik może skorzystać z urlopu na żądanie, jeżeli pracodawca nie wyrazi na niego zgody?

Urlop na żądanie charakteryzuje szczególny tryb, w jakim jest on udzielany. Z dyspozycji art. 167² kodeksu pracy wynika bowiem, iż urlop na żądanie udzielany jest w terminie wskazanym przez pracownika. Termin jego wykorzystania nie jest określany w planie urlopów ani w porozumieniu pracownika i pracodawcy dotyczącym terminu wykorzystania urlopu wypoczynkowego.

Jednak niezależnie od tego, skorzystanie z urlopu na żądanie wymaga i tak udzielenia go przez pracodawcę. Pracownik powinien wystąpić o udzielenie urlopu na żądanie najpóźniej w dniu tego urlopu, do chwili przewidywanego rozpoczęcia pracy według obowiązującego go rozkładu czasu pracy. W wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt I PK 128/06, Sąd Najwyższy stwierdził, iż: „wniosek o udzielenie urlopu na żądanie powinien być zgłoszony w dniu rozpoczęcia urlopu, ale najpóźniej do chwili przewidywanego rozpoczęcia pracy przez pracownika. Inaczej mówiąc, pracownik powinien zgłosić wniosek o udzielenie urlopu na żądanie najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu, ale przed rozpoczęciem swojego dnia pracy (przed godziną, od której powinien pracować według obowiązującego go rozkładu czasu pracy). Może się, oczywiście, zdarzyć, że z powodu nadzwyczajnych okoliczności życiowych pracownik nie będzie w stanie zgłosić wniosku o udzielenie mu urlopu w powyższym terminie; okoliczności te będą jednak wyłączały winę pracownika w przypadku nieobecności w pracy i spóźnionego zgłoszenia wniosku urlopowego.”.

W art. 167² kodeksu pracy ustawodawca posłużył się pojęciem „udziela”. Oznacza to, iż skorzystanie przez pracownika z urlopu na żądanie wymaga akceptacji wniosku urlopowego pracownika. Pracownik nie może zatem rozpocząć urlopu na żądanie bez udzielenia go przez pracodawcę. „Wniosek o udzielenie urlopu jest bowiem tylko żądaniem w rozumieniu art. 167² k.p., zaś możliwość skorzystania z tego uprawnienia zależy od udzielenia urlopu przez pracodawcę. Samo zawiadomienie pracodawcy o zamiarze wykorzystania urlopu nie jest podstawą do zwolnienia pracownika z obowiązku świadczenia pracy, a zatem rozpoczęcie korzystania z urlopu bez oczekiwania na decyzję pracodawcy nie usprawiedliwia nieobecności w pracy, wobec czego jest naruszeniem obowiązków pracowniczych, w szczególności ujętego w art. 100 § 2 pkt 1 k.p. obowiązku przestrzegania czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy.” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt II PK 26/08).

Pracownik, aby mógł rozpocząć korzystanie z urlopu na żądanie, musi uzyskać zgodę pracodawcy wyrażoną w sposób wyraźny i jednoznaczny. Niewystarczająca jest zgoda dorozumiana. Pracownik nie może samowolnie rozpocząć korzystania z urlopu na żądanie.