Wieloletnie batalie z organem rentowym o zaległości powstałe jeszcze przed wielką reformą systemu ubezpieczeń społecznych przechodzą właśnie do historii. Prezydent podpisał ustawę z 18 września 2026 roku, która w sposób radykalny i bezprecedensowy odcina grubą kreską zobowiązania składkowe narosłe przed 1 stycznia 1999 roku. Dla tysięcy przedsiębiorców i dawnych płatników oznacza to natychmiastowe zakończenie postępowań egzekucyjnych, jednak mechanizm ten niesie za sobą nieoczywiste skutki dla przyszłych emerytur.

Głównym założeniem nowej regulacji jest likwidacja fikcji urzędniczej polegającej na prowadzeniu postępowań egzekucyjnych w sprawach, w których szansa na realne odzyskanie pieniędzy jest bliska zeru, a koszty działań windykacyjnych wielokrotnie przewyższają sam dług. Ustawodawca zdecydował się na pełny automatyzm: czyszczenie kont w systemie ZUS nastąpi bezpośrednio z mocy samego prawa, bez konieczności składania jakichkolwiek wniosków o umorzenie, przeprowadzania skomplikowanych audytów majątkowych czy wydawania indywidualnych decyzji administracyjnych przez urzędników. Zmiany nie obejmą jednak należności zabezpieczonych hipoteką.

Abolicja obejmuje pełen pakiet nieprzedawnionych zobowiązań:

• historyczne składki na ubezpieczenia społeczne,
• zaległości na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,
• narosłe przez dekady odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty wysłanych upomnień oraz dotychczasowe opłaty egzekucyjne.

Oficjalna informacja o wyczyszczeniu konta zostanie przesłana do dłużników drogą elektroniczną przez portal PUE ZUS (eZUS), a w przypadku osób nieposiadających aktywnego profilu – tradycyjnym listem na ostatni znany adres korespondencyjny. Warto zwrócić uwagę, że kwota umorzonego długu nie będzie stanowiła przychodu ani w podatku dochodowym od osób fizycznych, ani w podatku dochodowym od osób prawnych.

Przepisy przewidują pewne ryzyko dla osób, które w tamtych latach opłacały składki wyłącznie za siebie. Umorzenie nieopłaconych składek oznacza, że te konkretne okresy bezpowrotnie znikną z konta ubezpieczonego. Może to drastycznie obniżyć podstawę wymiaru przyszłej emerytury lub negatywnie wpłynąć na ostateczną wysokość wyliczanego kapitału początkowego. Z tego powodu przedsiębiorca ma prawo do złożenia oficjalnego oświadczenia o odstąpieniu od umorzenia długu. Od momentu doręczenia przez ZUS zawiadomienia o planowanej abolicji ubezpieczony ma dokładnie 30 dni na reakcję i zablokowanie kasowania składek, jeśli uzna, że woli dług utrzymać i w przyszłości go uregulować w celu podwyższenia świadczenia emerytalnego.

Ustawa wejdzie w życie w pełnym zakresie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 5 miesięcy od ogłoszenia. Automatycznie zatrzyma to wszelkie postępowania egzekucyjne i zabezpieczające. Natomiast po 14 dniach od dnia ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw zaczną obowiązywać przepisy upoważniające ZUS do masowego generowania i wysyłania oficjalnych zawiadomień o objęciu abolicją i prawie do zgłoszenia sprzeciwu.