Przedsiębiorca będący osobą fizyczną może korzystać z pomocy najbliższych członków swojej rodziny w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W takich przypadkach nie trzeba zawierać jakiejkolwiek umowy. Konieczne jest natomiast opłacanie składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Za osobę współpracującą może zostać uznany małżonek, dzieci, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione, rodzice, macocha albo ojczym przedsiębiorcy oraz osoby przysposabiające, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i pomagają w prowadzeniu działalności (art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa w celu przygotowania zawodowego. Decydujące znaczenie ma tutaj występowanie więzi społeczno-gospodarczej między osobami bliskimi. Jednocześnie zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli pracownik spełnia powyższe kryteria określone dla osób współpracujących, dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca. W tym przypadku nie ma znaczenia okres, przez który współpraca jest wykonywana ani wymiar czasu pracy. Co ważne osobą współpracującą nie może być osoba prowadząca działalność gospodarczą.

Ani przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ani ustawy o działalności gospodarczej nie definiują pojęcia „współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej”. W tym zakresie można odwołać się do dorobku judykatury. Sąd Najwyższy w wyroku z 6 stycznia 2009 r., sygn. akt II UK 134/08 stwierdził, że, aby można było mówić o „współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej” w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, konieczne jest łączne występowanie następujących przesłanek:

• istotnego dla działalności gospodarczej ciężaru gatunkowego działań współpracownika, które to działania nie mogą mieć charakteru wtórnego, muszą pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem działalności oraz muszą charakteryzować się pewną systematycznością, stabilnością i zorganizowaniem;
• znaczącego czasu i częstotliwości podejmowanych robót.

Co ważne, z uzasadnienia wyroku wynika, że chodzi w takim przypadku o współpracę, bez której dochody z działalności nie osiągnęłyby takiego pułapu, jaki zapewnia takie współdziałanie.