Ustawodawca przyznał każdej ze stron stosunku pracy prawo rozwiązania umowy jednostronną decyzją w trybie natychmiastowym, bez wypowiedzenia. Takie rozwiązanie można zastosować, jeśli druga strona stosunku pracy dopuści się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków.  

Z art. 55 § 1¹ Kodeksu pracy wynika, że pracownik może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, gdy pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika. Warto zastanowić się, jakie okoliczności spełniają wskazaną przesłankę. W pierwszej kolejności należy ocenić, czy pracodawca naruszył swoje podstawowe obowiązki. Jeśli tak, to w następnym kroku trzeba ocenić, czy naruszenie miało charakter ciężki.

Obowiązki pracodawcy zawarte zostały w art. 94 Kodeksu pracy, a także innych przepisach Kodeksu pracy oraz w ustawach szczególnych, regulacjach podustawowych i swoistych źródłach prawa pracy. Zbyt daleko idący jest pogląd, który wskazuje, że wyłącznie naruszenie obowiązków z art. 94 Kodeksu pracy może stanowić podstawę zastosowania rozwiązania umowy o pracę przez pracownika w trybie natychmiastowym.

Ocena ciężkości naruszenia powinna być dokonywana na takich samych zasadach, jak w odniesieniu do ciężkiego naruszenia obowiązków pracownika, o których mowa w art. 52 Kodeksu pracy. Z drugiej jednak strony, ustawodawca w art. 55 § 1¹ Kodeksupracy nie posługuje się pojęciem winy pracodawcy. „[…] przy rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia przez pracownika skutkiem nieumieszczenia w art. 55 § 1¹ przesłanki winy pracodawcy jest otwarty charakter pojęcia „ciężkiego naruszenia”. Jak wskazuje powołane orzecznictwo, obok znacznego stopnia winy pracodawcy samodzielną podstawą przyjęcia „ciężkości naruszenia” jest naruszenie istotnych interesów pracownika, niekoniecznie majątkowych. W tezie 2 wyroku z 5.06.2007 r., III PK 17/07, LEX nr 551138, SN stwierdził, że przepis art. 55 § 1¹ nie wprowadza wymagania, aby ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków przez pracodawcę było wyłączną przyczyną rozwiązania przez pracownika umowy o pracę” (K. Jaśkowski [w:] E. Maniewska, K. Jaśkowski, Kodeks pracy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023).