Pracownicy niepełnosprawni stanowią szczególną kategorię na rynku pracy. Ustawodawca przyznał im szereg dodatkowych uprawnień, a na pracodawców nałożył związane z nimi obowiązki. Przyjmuje się, że praca stanowi dla osób niepełnosprawnych pewną formę rehabilitacji. Trzeba pamiętać, że nie może ona narażać pracownika na pogorszenie jego stanu zdrowia.

Osoby o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności mają prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia:

• w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym,
• w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy.

Na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych zwolnienie od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym nie może przekraczać 21 dni roboczych, nie częściej niż raz w roku. Do uczestnictwa w takim turnusie osoba niepełnosprawna musi być kierowana na wniosek lekarza, pod którego opieką się znajduje.

Łączny wymiar dodatkowego urlopu (10 dni) i zwolnienia na czas uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym dla osoby niepełnosprawnej nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym. Wobec tego w razie korzystania w danym roku z dodatkowego urlopu wypoczynkowego, pracodawca, ustalając wymiar zwolnienia na turnus udzielonego w tym samym roku kalendarzowym, powinien wziąć pod uwagę wymiar wykorzystanego wcześniej dodatkowego urlopu. Jeżeli natomiast pracownik w pierwszej kolejności wykorzysta zwolnienie na turnus, to
z dodatkowego urlopu może skorzystać jedynie w pozostałym zakresie, tj. dopełnienia do 21 dni.

Istotne jest, że pracodawca nie może wymagać, aby pracownik uczestniczył
w turnusie rehabilitacyjnym w trakcie urlopu wypoczynkowego. Tego rodzaju uprawnienie jest niezależne od przysługującego pracownikowi prawa do urlopu wypoczynkowego. Warto zwrócić uwagę, że pracownik niepełnosprawny powinien przedstawić swojemu pracodawcy skierowanie na turnus rehabilitacyjny z takim wyprzedzeniem, aby umożliwić mu zorganizowanie normalnego toku pracy.

Ponadto zwolnienie od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia przysługuje również pracownikowi niepełnosprawnemu, jeśli nie ma możliwości odbycia badań i zabiegów opisanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy poza godzinami pracy. Niezależnie od tego, czy nieobecność z tego powodu będzie trwała kilka godzin, czy cały dzień pracy, to pracodawca nie może wymagać, aby pracownik skorzystał wtedy z urlopu wypoczynkowego. Ustawodawca nie sprecyzował jednak zasad udzielania takiego zwolnienia. Dlatego leży to w gestii pracodawcy. Z ustawy nie wynikają również żadne ograniczenia co do maksymalnego (łącznego) wymiaru tego rodzaju zwolnienia. Czas zwolnienia jest uzależniony od czasu trwania badań/zabiegów oraz ewentualnego czasu niezbędnego na dojazd. Pracodawca ma prawo żądać przedstawienia stosownych dokumentów, potwierdzających udział w badaniach/zabiegach w godzinach pracy.

Wynagrodzenie za czas omawianego zwolnienia od pracy oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy.