Zleceniobiorca objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi może, ale nie musi, przystąpić do ubezpieczenia chorobowego. To jego wybór — i decyzja, która ma realne konsekwencje finansowe w razie choroby czy macierzyństwa. Warto ją podjąć świadomie.

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest dostępne wyłącznie dla zleceniobiorców objętych obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalno-rentowymi z tytułu umowy zlecenia. Jeśli ubezpieczenia emerytalno-rentowe z danej umowy mają charakter dobrowolny (np. gdy zleceniobiorca jest jednocześnie pracownikiem etatowym osiągającym co najmniej minimalne wynagrodzenie z umowy o pracę), przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego z tytułu tej umowy zlecenia jest wykluczone.

Prawo do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego wyklucza też sytuacja, gdy zleceniobiorca wykonuje kilka umów i z kolejnej (drugiej, trzeciej) umowy podlega ubezpieczeniom emerytalno-rentowym wyłącznie dobrowolnie, wówczas z tej umowy nie można zgłosić go do chorobowego.

Zleceniobiorca składa zleceniodawcy pisemny wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, a zleceniodawca zgłasza go do ZUS na formularzu ZUS ZUA. Jeśli zgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalno-rentowych nastąpiło w ciągu 7 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania umowy, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe obowiązuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu, czyli może to być pierwszy dzień umowy, nawet jeśli ZUS ZUA wpłynął do ZUS kilka dni później. Jeśli zgłoszenie nastąpiło po upływie 7 dni od rozpoczęcia umowy, ubezpieczenie chorobowe obowiązuje najwcześniej od dnia złożenia formularza ZUS ZUA w ZUS.

Zleceniobiorca objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym nabywa prawo do zasiłku chorobowego po 90 dniach nieprzerwanego podlegania temu ubezpieczeniu. Oznacza to, że niezdolność do pracy powstała wcześniej nie daje prawa do zasiłku. Wyjątek dotyczy absolwentów szkół i uczelni wyższych — ci, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu, mają prawo do zasiłku już od pierwszego dnia ubezpieczenia.

Składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe wynosi 2,45% podstawy wymiaru, którą stanowi przychód z umowy zlecenia. Składkę finansuje wyłącznie zleceniobiorca, zleceniodawca nie dokłada do niej żadnej części. Oznacza to, że koszt ubezpieczenia w całości obciąża zleceniobiorcę i pomniejsza jego wynagrodzenie netto.