W praktyce często pojawia się zaskoczenie, że świadczenia, które u pracowników mogą być zwolnione z podatku – jak dopłaty z ZFŚS, świadczenia socjalne czy niektóre świadczenia związane z podnoszeniem kwalifikacji – u zleceniobiorców są w pełni opodatkowane. Różnica ta nie wynika z odmiennego traktowania, lecz z konstrukcji ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i tego, jak definiuje ona źródła przychodów oraz adresatów poszczególnych zwolnień.

Pracownicy uzyskują przychód ze stosunku pracy. To właśnie do tej grupy kierowana jest większość zwolnień podatkowych. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych bardzo często posługuje się wprost pojęciem „pracownik”, co automatycznie wyklucza zleceniobiorców. Tymczasem osoba wykonująca zlecenie uzyskuje przychód z działalności wykonywanej osobiście, a więc z zupełnie innego źródła, które nie jest objęte pracowniczymi preferencjami.

Zwolnienia podatkowe są w dużej mierze powiązane z obowiązkami pracodawcy wynikającymi z prawa pracy – na przykład z obowiązkiem prowadzenia działalności socjalnej, zapewniania określonych świadczeń czy wspierania pracownika w podnoszeniu kwalifikacji. Zleceniobiorca nie podlega kodeksowi pracy, a w związku z tym świadczenia kierowane do niego nie mogą korzystać z preferencji podatkowych przewidzianych wyłącznie dla pracowników.

Oznacza to, że świadczenia takie jak pakiety medyczne, karty sportowe, prezenty, dopłaty czy inne świadczenia rzeczowe są dla zleceniobiorcy co do zasady w pełni opodatkowane. Wyjątkiem są jedynie te świadczenia, które są niezbędne do wykonania zlecenia – na przykład szkolenie wymagane do realizacji usługi. W takim przypadku nie powstaje przychód, ponieważ świadczenie jest udzielane w interesie zleceniodawcy, a nie zleceniobiorcy.

Różnica między pracownikiem a zleceniobiorcą ma więc charakter systemowy. Pracownik korzysta z szeregu zwolnień, ponieważ przepisy podatkowe są ściśle powiązane z regulacjami prawa pracy. Zleceniobiorca nie jest objęty tymi regulacjami, a więc nie może korzystać z preferencji, które ustawodawca przewidział wyłącznie dla pracowników. Dla płatników oznacza to konieczność każdorazowej oceny świadczeń dla zleceniobiorców według zasad ogólnych – bez automatycznego stosowania zwolnień, które przysługują pracownikom.