Okres wakacyjny to czas, w którym wielu studentów poszukuje pracy. W przerwie od nauki chcą zdobyć doświadczenie i poszerzyć swoje umiejętności. Z punktu widzenia ubezpieczeń społecznych niezwykle istotna jest umowa, która leży u podstaw współpracy ze studentem. Decyduje o tym, czy zaistnieje konieczność pobierania i odprowadzania składek do ZUS.

W przypadku umowy o pracę status studenta ani wiek pracownika nie mają żadnego znaczenia. Każda umowa o pracę rodzi obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, chorobowe oraz zdrowotne, a pracodawca ma 7 dni na zgłoszenie nowego pracownika do ZUS.

Umowa zlecenia zawarta ze studentem, który nie ukończył 26 lat, co do zasady nie wiąże się z obowiązkiem opłacania składek ZUS — oznacza to wyższą wypłatę na rękę, ale jednocześnie brak prawa do świadczeń. Wyjątek od zwolnienia z opłacania składek pojawia się, gdy student zawrze umowę zlecenia z własnym pracodawcą, u którego jest zatrudniony na umowę o pracę, albo gdy wykona zlecenie z innym podmiotem, ale na rzecz swojego pracodawcy — w obu przypadkach wynagrodzenie podlega pełnemu oskładkowaniu.

Umowa o dzieło co do zasady nie rodzi obowiązku ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnego — niezależnie od wieku wykonawcy i statusu studenta. Tak jak przy zleceniu, wyjątkiem jest zawarcie umowy z własnym pracodawcą lub wykonywanie jej na jego rzecz.

Statusu studenta w rozumieniu przepisów ZUS nie posiadają uczestnicy studiów podyplomowych ani doktoranckich — nawet jeśli nie ukończyli 26 lat. Zwolnienie ze składek przy zleceniu nie dotyczy więc doktorantów, niezależnie od ich wieku.

Ponadto warto pamiętać, że status studenta na potrzeby ubezpieczeń społecznych wygasa z chwilą złożenia egzaminu dyplomowego. Najbardziej problematyczne jest to wtedy, gdy osoba poniżej 26. roku życia obroni licencjat przed wakacjami, ale planuje kontynuować naukę i od października zacząć studia magisterskie. Po złożeniu egzaminu dyplomowego taką osobę wykonującą umowę zlecenia należy zgłosić do ubezpieczeń i odprowadzać należne składki. Zleceniobiorca ma obowiązek poinformować zleceniodawcę o utracie statusu studenta.