Urlop macierzyński to jedno z fundamentalnych uprawnień pracowniczych związanych z rodzicielstwem. Jego wymiar, moment rozpoczęcia i zasady korzystania różnią się w zależności od okoliczności — liczby urodzonych dzieci i stanu ich zdrowia. 

Wymiar urlopu macierzyńskiego zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie i wynosi zgodnie z art. 180 § 1 Kodeksu pracy:

• 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka,
• 31 tygodni przy urodzeniu dwojga dzieci,
• 33 tygodnie przy urodzeniu trojga dzieci,
• 35 tygodni przy urodzeniu czworga dzieci,
• 37 tygodni przy urodzeniu pięciorga i więcej dzieci.

Co do zasady pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego jest dzień porodu — podstawą jego udzielenia jest zaświadczenie o urodzeniu dziecka. Przepisy dopuszczają jednak możliwość rozpoczęcia urlopu przed porodem. Pracownica może wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni urlopu przed przewidywaną datą porodu, na podstawie zaświadczenia lekarskiego. Decyzja należy wyłącznie do pracownicy — pracodawca nie może samodzielnie wysłać jej na urlop przed porodem.

Warto zwrócić uwagę, że od 19 marca 2025 roku rodzice dzieci przedwcześnie urodzonych lub wymagających dłuższej hospitalizacji mogą skorzystać z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego (art. 180² Kodeksu pracy). Jego wymiar zależy od tygodnia ciąży, w którym urodziło się dziecko, i czasu jego hospitalizacji — wynosi odpowiednio do 8 albo do 15 tygodni. Urlop jest udzielany jednorazowo, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, na wniosek składany co najmniej 21 dni przed jego zakończeniem. Za czas uzupełniającego urlopu przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru.

W czasie urlopu macierzyńskiego pracownica objęta jest szczególną ochroną przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę. Wyjątek stanowi wyłącznie rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy (zwolnienie dyscyplinarne) oraz rozwiązanie umowy wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Urlop macierzyński to świadczenie przysługujące z mocy prawa — pracodawca jest zobowiązany go udzielić i nie może uzależniać jego przyznania od złożenia wniosku. Nie musi też wydawać żadnej formalnej decyzji o jego udzieleniu. Konieczne jest jednak przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego urodzenie dziecka.