Urlop bezpłatny to szczególny okres przerwy od pracy. Pracodawca udziela go na wniosek pracownika złożony na piśmie. Za ten czas pracownikowi nie przysługuje wynagrodzenie, ale stosunek pracy trwa nadal.

Okres urlopu bezpłatnego stanowi okres nieskładkowy. Oznacza to, że pracownik w tym czasie nie podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. Jeżeli urlop bezpłatny przypada na tak zwany okres wyczekiwania na prawo do zasiłku chorobowego, to nie należy do niego wliczać dni, w których pracownik korzystał z urlopu bezpłatnego. 

Skoro w tym czasie pracownik nie podlega ubezpieczeniom społecznym, to nie przysługuje mu zasiłek chorobowy. Wynika to z art. 12 ust.2 pkt 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zasiłek chorobowy nie przysługuje w okresach niezdolności do pracy przypadających w czasie urlopu bezpłatnego.

Warto zwrócić uwagę, że jeżeli niezdolność do pracy powstanie w trakcie urlopu bezpłatnego i trwa nadal po jego zakończeniu, pracownik nabywa prawo do zasiłku chorobowego za okres po powrocie z tego urlopu. Mimo że urlop bezpłatny jest okresem, w którym pracownik nie podlegał ubezpieczeniu chorobowemu, to od następnego dnia po zakończeniu okresu urlopu bezpłatnego nabędzie on prawo do zasiłku na takich samych zasadach jak ubezpieczeni posiadający okres wyczekiwania na prawo do świadczeń. Urlop bezpłatny nie przerywa bowiem okresu wyczekiwania, lecz jedynie go zatrzymuje.